•  ۰۲۴-۳۳۷۸۰۳۰۱ - ۰۹۰۳۷۱۷۲۹۲۳
  •  ۰۲۴-۳۳۷۷۱۷۵۳

دکتر میترا نوربخش

دکتر میترا نوربخش

دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشکده پزشکی، گروه بیوشیمی

عنوان سخنرانی: سلنیوم و نقش آن در سیستم اندوکرین

سلنیوم یکی از عناصر کمیاب ضروری است که در فعالیت‌های متعددی در سلول مشارکت می‌کند. سلنیوم در رشد سلول، آپوپتوز، انتقال پیام داخل سلولی و فعالیت فاکتورهای رونویسی و جنبه‌های متعدد دیگری از بیولوژی سلول نقش دارد. عملکرد سلنیوم به حضور آن در سلنوپروتئین‌ها به صورت سلنوسیستئین به عنوان بیست‌ویکمین آمینواسید نسبت داده شده است که با مکانیسم منحصر به فردی در زنجیره در حال سنتز قرار داده می‌شود. سلنوپروتئین‌ها فعالیت‌های بیولوژیک متنوعی برعهده دارند و به همین دلیل سطوح ناکافی سلنیوم با بیماری‌های متعددی نظیر سرطان، ناباروری مردان، اختلالات سیستم ایمنی و اختلالات اندوکرین مرتبط هستند.

سلنیوم با تأثیر بر بیان ژن بیش از 30 سلنوپروتئین بر عملکرد سیستم اندوکرین تأثیرگذار است. سلنوپروتئین‌های مهم عبارتند از: گلوتاتیون پراکسیدازها (GPX( و تیوردوکسین ردوکتازها، که به عنوان آنتی‌اکسیدان عمل کرده و وضعیت اکسیداسیون و احیای سلول را تحت کنترل دارند، و انواع یدوتیرونین دیدیناز که در متابولیسم هورمون‌های تیروئیدی نقشی کلیدی ایفا می‌نمایند.

مکانیسم سنتز هورمون‌های تیروئیدی وابسته به تولید هیدروژن پراکسید است و به همین دلیل در هنگام سنتز هورمون‌های تیروئیدی، تولید گلوتاتیون پراکسیداز و تیوردوکسین ردوکتاز در تیروئید افزایش می‌یابد تا تیروسیت‌ها را از اثرات مخرب استرس اکسیداتیو محافظت نمایند. ترشح GPX به داخل لومن فولیکول‌های تیروئید در کاهش سنتز هورمون‌های تیروئیدی و هوموستاز غده تیروئید نیز نقش دارد. از سوی دیگر فعال سازی هورمون تیروئیدی که با تبدیل T4 به T3 صورت می‌گیرد، نیازمند آنزیم‌های دیدیناز D1 و D2 است که فعالیت آن‌ها متأثر از سلنیوم می‌باشد. سلنیوم با اثر بر سیستم ایمنی نیز در حفظ سلامت غدد درون‌ریز به خصوص در مبتلایان به تیروئیدیت اتوایمیون مؤثر شناخته شده است.

سلنیوم در عملکرد انسولین نیز دخیل است و این کار را احتمالاً با تغییر فعالیت تیروزین کینازهایی که در عملکرد انسولین مؤثر هستند، انجام می‌هد. در مدل‌های حیوانی نشان داده شده که سلنیوم نه‌ تنها سبب کنترل قند خون می‌شود بلکه اثرات مخرب هیپرگلیسمی بر کلیه و سیستم قلبی  عروقی را نیز تعدیل می‌نماید. علاوه بر این تحقیقات نشان داده‌اند که سلنیوم با دیس‌لیپیدمی در ارتباط است ولی مکانیسم آن هنوز به طور کامل شناخته نشده است.